Dołącz
do programu

Jak działa serce?

19 października 2017

Jest małe, niepozorne, ale bardzo pracowite. Czuwa nad nami codziennie, przez 24 godziny na dobę, z większym zaangażowaniem niż jakikolwiek inny organ naszego organizmu. O tym, że powinniśmy o nie dbać, wiemy wszyscy. Czy zawsze jednak o tym pamiętamy?

Serce – bo o nim tutaj mowa – jest przez nas nader często zaniedbywane. Stres, nieodpowiednia dieta, brak aktywności fizycznej, to tylko niektóre czynniki niekorzystnie wpływające na jego funkcjonowanie. Warto o tym pomyśleć, gdyż – jak podają statystyki – choroby układu krążenia są najczęstszą przyczyną zgonów Polaków.

Mechanizm działania

Serce jest centralnym narządem i swoistą pompą układu krwionośnego. Znajduje się w klatce piersiowej, składa z dwóch komór oraz usytuowanych nad nimi dwóch przedsionków.

Mechanizm jego działania jest bardzo prosty, a jednocześnie niezwykle skuteczny. Pochodząca z płuc, bogata w tlen krew dociera do lewego przedsionka, skąd trafia do lewej komory, a stamtąd – poprzez aortę – do wszystkich zakamarków naszego ciała. Z kolei do prawego przedsionka napływa krew pochodząca z całego organizmu i zawierająca niewielką ilość tlenu. Jest ona następnie przekazywana do prawej komory, dalej do tętnicy płucnej i znów do płuc, w celu jej natlenowania. Gwarantem tego, iż krew przemieszcza się tylko w jednym kierunku są tzw. zastawki, które znajdują się przy wylocie każdej z czterech jam.

Przepływ krwi jest napędzany skurczami mięśnia sercowego. Te natomiast wyzwalane są impulsami elektrycznymi, wytwarzanymi przez naturalne stymulatory – węzły: zatokowo-przedsionkowy i przedsionkowo-komorowy oraz pęczek przedsionkowo-komorowy.

Czynniki ryzyka

Medycyna wyszczególnia wiele różnych przyczyn powstawania chorób serca i naczyń krwionośnych, określając je ogólnie jako czynniki ryzyka. Do najważniejszych należą: podwyższone ciśnienie krwi, wysoki poziom cholesterolu we krwi, palenie tytoniu, nadwaga, cukrzyca, a także: brak ruchu, długotrwały stres, zaawansowany wiek, obciążenie genetyczne. Im więcej czynników ryzyka występuje u danej osoby, tym większe prawdopodobieństwo wystąpienia schorzenia układu krwionośnego.

Najczęstsze choroby:

a) Choroba wieńcowa serca (nazywana też chorobą niedokrwienną serca)

To na nią najczęściej chorują polskie serca. Jest to zespół objawów będących wynikiem niedostatecznego zaopatrzenia mięśnia sercowego w tlen oraz substancje odżywcze. Nierzadko za schorzenie to odpowiadają odkładające się w tętnicach wieńcowych blaszki miażdżycowe – efekt m.in. spożywania zbyt dużej ilości pokarmów obfitujących w cholesterol. Jednym z pierwszych objawów choroby może być dusznica bolesna, czyli ból zlokalizowany w centralnej części klatki piersiowej i promieniujący do ramienia i nadgarstka lub szyi i żuchwy.

b) Miażdżyca tętnic

Miażdżyca jest tak naprawdę naturalnym procesem starzenia się. Kiedy jednak przebiega on zbyt gwałtownie, mamy do czynienia ze stanem chorobowym. Schorzenie to polega na odkładaniu się na wewnętrznych ściankach naczyń krwionośnych blaszek miażdżycowych, czyli złogów tłuszczu. W miarę upływu czasu zmniejszają one średnicę tętnic, powodując ich niedrożność. Nieleczona lub niezdiagnozowana miażdżyca może doprowadzić do udaru mózgu lub zawału serca. Jednymi z głównych czynników ryzyka są niewłaściwa dieta oraz palenie tytoniu.

c) Niewydolność serca

O niewydolności serca mówimy wówczas, gdy serce jest zbyt słabe, by utrzymać prawidłowe krążenie krwi. Gdy przepływ krwi staje się niewystarczający, poszczególne mięśnie i narządy organizmu zaczynają otrzymywać zbyt małą ilość tlenu oraz składników odżywczych, niezbędnych do ich prawidłowego funkcjonowania. Choć na niewydolność serca cierpią przede wszystkim osoby starsze, to choroba ta może wystąpić również u osób młodych i wtedy jej przyczyną są zazwyczaj wrodzone wady serca, kardiomiopatie, uszkodzenia serca związane z infekcjami lub nadużywaniem alkoholu czy narkotyków.

d) Zawał

Zawał mięśnia sercowego to martwica tegoż narządu, powstała na skutek jego niedokrwienia. Najczęstszą przyczyną jest całkowite zamknięcie światła tętnic przez blaszki miażdżycowe. Im dłużej tętnica pozostaje zamknięta, tym większy obszar serca umiera, dlatego wczesne rozpoznanie i leczenie są w tym przypadku niezmiernie istotne. Symptomami ostrego zawału są utrudniony oddech, pieczenie lub ucisk za mostkiem, zimne poty, ból promieniujący z okolicy sercowej do ramienia, ręki, pleców, szyi.

Zapobieganie

Utrzymanie serca w pełnym zdrowiu w dużym stopniu zależy od nas samych. Nasze codzienne przyzwyczajenia odgrywają w chorobach układu krążenia równie istotną rolę co obciążenia genetyczne. Co zatem służy sercu?

  • Prawidłowo zbilansowana dieta bogata w warzywa, owoce, tłuszcze rybne.
  • Regularna aktywność fizyczna.
  • Niepalenie tytoniu.
  • Utrzymywanie prawidłowej masy ciała.
  • Utrzymywanie prawidłowego ciśnienia tętniczego krwi.
  • Utrzymywanie prawidłowego poziomu cukru we krwi.
  • Regularne badania lekarskie.

O serce powinien dbać każdy, bez względu na wiek. Wypracowanie odpowiednich nawyków w dzieciństwie może uchronić przed wieloma niebezpiecznymi chorobami w przyszłości.  Dobra wiadomość jest jednak taka, iż na zmiany nigdy nie jest za późno. Nie warto więc zwlekać.

Najważniejsze!

Serce jest swoistą pompą napędzającą krew krążącą w tętnicach i żyłach, zbudowaną z dwóch komór i dwóch przedsionków. Z serca odchodzi pień płucny, transportujący krew do płuc i aorta, którą krew płynie do pozostałych narządów i tkanek. Dzięki pracy serca krew natlenia się w płucach a następnie dociera do tkanek obwodowych transportując tlen, substancje odżywcze, hormony. Jest ono więc niezbędnym narządem, którego nieustanny trud tłoczenia umożliwia utrzymywanie przy życiu całego organizmu.

Z racji ogromnej pracy, jaką wykonuje, zużywa duże ilości tlenu i glukozy, dostarczanych wraz z krwią drogą tętnic wieńcowych. Problem pojawia się, gdy takie naczynie krwionośne zostanie zwężone przez blaszkę miażdżycową lub zablokowane przez taką oderwaną blaszkę. Pojawia się silny ból, mogący świadczyć o zawale serca. Zanim to nastąpi, przez wiele lat stan serca pogarsza się. Chory jest coraz słabszy fizycznie, męczy się przy wchodzeniu po schodach, ma problemy z zasypianiem bez poduszki pod głową, odczuwa duszność. Po pewnym czasie pojawiają się ból przy wysiłku fizycznym i silniejsza duszność, kołatania serca. Może pojawić się nierówne bicie serca.

Jeśli zauważasz takie objawy u siebie – skontaktuj się z lekarzem. Aby zmniejszyć prawdopodobieństwo wystąpienia takich dolegliwości, rzuć palenie, ogranicz spożycie alkoholu, tłustych potraw i słodyczy. Więcej czasu spędzaj na świeżym powietrzu. W ciągu tygodnia powinno się przynajmniej 3 razy przez minimum 30 minut wykonywać umiarkowany wysiłek fizyczny. To bardzo ważne dla serca. Ono jest jak sportowiec – traci formę, gdy nie trenuje. Pamiętaj – masz je tylko jedno. Nie pozwól by przedwcześnie się zepsuło!

Serce w liczbach

140/90 mmHg – prawidłowe ciśnienie tętnicze krwi osoby dorosłej,

30% – tylu osób w Polsce problemy z nadciśnieniem,

U zdrowej osoby dorosłej tętno, czyli liczba skurczów serca na minutę, powinno oscylować w granicy 70 uderzeń na minutę (w spoczynku),

Prawidłowe tętno u niemowląt – 130,

Prawidłowe tętno u dzieci – 100,

Prawidłowe tętno u młodzieży – 85,

Prawidłowe tętno u seniorów – 60,

190 mg/dl najwyższy prawidłowy poziom cholesterolu we krwi.

102 cm obwód brzucha u mężczyzn, mierzony na wysokości pępka, powyżej którego mówimy o tzw. otyłości brzusznej.

88 cm obwód brzucha u kobiet, mierzony na wysokości pępka, powyżej którego mówimy o tzw. otyłości brzusznej zwiększającej ryzyko wystąpienia chorób serca.

Co 3. mężczyzna oraz co 6. kobieta w Polsce umierają z powodu choroby serca lub układu krążenia.

200 000 osób rocznie w Polsce umiera na zawał serca.

4 na tyle chorób przewlekłych choruje statystyczny senior

6 różnych leków przyjmuje dziennie statystyczna osoba po 65 roku życia

140/90 ciśnienie nie powinno przekraczać tej wartości. Wyższe jest podstawą do diagnozy nadciśnienia

30 % osób ma w Polsce problemy z nadciśnieniem

70 tyle średnio powinno wynosić tętno na minutę u zdrowej osoby